TOPLUMSAL BELLEK: Onlar sildi biz kaydettik, kardeşim!

"KENDİ KENDİNİN SANSÜRCÜSÜ BİR KAMBUR"

Coşkun BÜKTEL

YOK ÖYLE "İSTEDİĞİMİZ ZAMAN, İSTEDİĞİMİZ ŞAHSA, İSTEDİĞİMİZ ÇAMURU ATARAK TOPLUMSAL BELLEĞİ İSTEDİĞİMİZ GİBİ ŞEKİLLENDİRİR; İŞLER SARPA SARINCA VE YANLIŞ YAPTIĞIMIZI ANLAYINCA DA, YANILTTIĞIMIZ TOPLUMDAN ÖZÜR MÖZÜR DİLEMEKSİZİN, KIŞ ORTASINDA YAPTIĞIMIZ BAHAR TEMİZLİĞİYLE, TÜM YAZDIKLARIMIZI SİLİP, TOPLUMSAL BELLEĞİ SIFIRLAYIVERİRİZ, OLUR BİTER" KURNAZLIĞI...

BİTMEZ... SİZ BAŞLATABİLİRSİNİZ AMA SİZ BİTİREMEZSİNİZ. SİZ SİLDİKÇE, BİZ KAYDEDERİZ! TÜKÜRDÜĞÜNÜ YALAMAYAN NAMUSLU İNSANLAR OLARAK, BİZ HER SÖZÜMÜZÜN ARKASINDA DURUR; TEK KELİMEMİZİ BİLE SİLMEYİZ!

On yıl boyunca "tacizci" diye suçladıkları, aleyhinde "taciz kampanyası" açarak binlerce imza topladıkları Mehmet Esatoğlu'yla, (tacize uğradığını söyleyenlere ve taciz karşıtı binlerce imzanın sahibine ve imza atmadıkları için taciz yandaşıymış gibi suçladıkları insanlara karşı net ve anlaşılır hiçbir açıklama getirmeye gerek görmeksizin) bugün öpüşüp barıştıkları için;

Boğaziçi Üniversitesi''nin yüz karası İATP-G (ya da yeni adıyla Mimesis) çevresi "zararlılarının", bir zamanlar "tacizci" dedikleri Esatoğlu'na yönelik, artık hatırlamak istemedikleri ve internetten silip yok ettikleri, taciz suçlaması yazıları:

 

"KENDİ KENDİNİN SANSÜRCÜSÜ BİR KAMBUR"

Dünün İATP-G'lisi ve bugünün Mimesis'çisi Bülent Sezgin, kendisi de azılı bir linççi ve sansürcü olduğu halde; aşağıda aktardığımız yazısını yayınlamadığı için bir zamanlar Can Törtop'u sansürcü olmakla suçlamıştı. Oysa aşağıda okuyacağınız o Bülent Sezgin yazısı, bugün Bülent Sezgin'in kendi kişisel sitesinde de yok. (Sezgin, "tacizci" dediği Esatoğlu'na ilişkin yazılarını artık kişisel sitesinde bile barındırmamakta, Mustafa Demirkanlı ve Ertuğrul Timur gibi, artık Sezgin de kendi yazılarını kendisi bile sansür etmektedir.) İnsanlar zamanla yanlış yaptıklarını anlayabilir ve hatalı yazılarını elbette ki not düşerek düzeltebilirler. Yeter ki, bu hatadan dönmeyi, ("kedi pisliğini örtbas eder gibi") suç belgesini gizlice ve sinsice silip yok ederek yapmak yerine, yanılttıkları okurlardan özür dileyerek yapmak gibi bir entelektüel sorumluluğuna ve olgunluğuna sahip olabilsinler. NOT: Sezgin'in (bugün yalnızca Hilmi Bulunmaz'ın sitesinde ve sahnetozu forum sitesinin yorumları arasında bulunabilen) yazısını aşağıya aktarırken, "tacizci yönetmen" dediği Mehmet Esatoğlu'na yönelik suçlama cümlelerini kırmızı harflerle belirttim.

 

Bertolt Brecht Gecesinden İzlenimler


Bülent Sezgin
25 Aralık 2008


24 Aralık Çarşamba akşamı saat 20.00’da izleyici olarak katıldığım Bertolt Brecht’i anma gecesine dair izlenimlerimi kısaca yazma gereği hissediyorum. Geceye yaklaşık 350 seyirci katıldı. Seyirciler Kadıköy Barış Manço Kültür Merkezi salonuna sığmadığı için, salona giremeyenlerin koridordaki projeksiyon cihazından etkinliği izlediğini belirtmek istiyorum. Etkinliğe oluşan bu ilginin ana nedeninin Brecht’in isminden kaynaklandığını ve ücretsiz bir belediye etkinliğine dönük talep olduğunu düşünüyorum.

Öncelikle organizasyonu yapan kişi olan tacizci yönetmen M. Esatoğlu, gecenin yapılma amacını Brecht’i anmak olarak tanımladı. Yani etkinlik Brecht’in doğum günü veya ölüm yıldönümü gibi özel bir tarihe denk düştüğü için organize edilmemişti. Amaç sadece Brecht’i anmaktı. 1996 yılında ATÇ (Amatör Tiyatrolar Çevresi) döneminde Boğaziçi Üniversitesi’nde Brecht 100 yaşında adlı bir etkinliğe de katılmış biri olarak, dünkü etkinlikte neredeyse aynı konuşmacıları 12 yaş yaşlanmış görmek benim açımdan oldukça enteresan, aynı zamanda oldukça sıkıcı bir deneyim oldu. Konuşmacıların birçoğunun yıllar önce Brecht’e dair söylediklerini neredeyse aynı cümlelerle tekrar dinliyor olmak bireysel açıdan pek tatmin edici değildi. Seyircinin, özelikle genç seyircinin de sunumlara dönük canlı bir ilgisinin olmadığını, daha çok şarkı, film ve canlı performanslara dönük bir odaklanma içinde olduğunu gözlemledim. Bunun nedeni ise, yaşı ortalama 50’nin üzerinde olan konuşmacı grubunun ‘nostaljik Brecht tasvirleri ve betimlemelerinin’ genç seyirci için çok fazla bir şey ifade etmemesiydi. Seyircilerin bir kesimi ise, hayatının bir döneminde amatör tiyatroya hasbelkader bulaşmış ve Brecht’e aşina olan bir grup olmasıydı. Onlar için Brecht ise, amatör tiyatro yaparken ki “muhalif nostaljiyi” anımsatıyordu.

Gecenin kurgusu ve mantığı tamamen Brecht nostaljisi yaratmak üzerine kuruluydu. Bu yüzden de, Brecht’in artık müzelik hale getirilmiş oyunlarından video gösterileri ve Brecht müzikleri sürekli olarak seyirciye sunuldu. Brecht’in kuramı ve sanat yapma pratiğine dair değerlendirme yapan kişiler sırasıyla Mutlu Parkan, Yılmaz Onay, Zafer Diper, Sarper Özsan, Kemal Özer ve Metin Balay oldu. Mutlu Parkan, yıllar önce yazdığı kitabındaki verilerden hareketle oldukça ansiklopedik bir Brecht sunumu yaptı. Brecht’in temel olarak Aristo mantığını yıktığını ve yabancılaştırma estetiğini kurduğunu söyledi. Ayrıca Brecht’in birden fazla sevgilisi olduğu için eleştirildiğini, ancak onun da bir insan olduğunu, hatta Doğu Almanya Başbakanı ile karşı karşıya geçip şarap içerek oyun metinlerine dair sansürü tartışabilecek büyüklükte bir insan olduğunu vurguladı. Brecht araştırmaları konusunda titiz çalışan bir aydın olan Yılmaz Onay ise, Brecht’in duyguyu reddetme ve yabancılaştırma (Marksist ve Brechtyen) kavramlarının yanlış anlaşılması üzerine teorik bir sunum yaptı. Brecht’in öz olarak sosyalist gerçekçi olduğunu, salt yabancılaştırma ile açıklanamayacağını, özdeşleşmeyi de kullandığını söyledi. İstanbul 2010 Bienal etkinliğinde Brecht’in seçildiğine sevindiğini, ancak Bienal sanatçılarının Brecht’i nasıl yansıtacağına kuşku ile baktığını söyledi. Yılmaz Onay’ın konuşma, diksiyon ve sunum anlamında ciddi bir anlaşılma problemi olduğunu gözlemdim. Örneğin birçok seyirci konuşmayı anlamadığı için gülmeye başladı. Kadıköy Belediyesi ile olan ilişkilerini gecenin organizasyonu için aktif olarak kullanan Zafer Diper ise, Brecht’ten bir monologu M.Esatoğlu ile birlikte sahnede canlandırdı. Müzisyen Sarper Özsan, Brecht’in müzik anlayışının kitlelerle halkı bütünleştirecek yabancılaştırmaya dayalı olduğunu belirtti. Piyanonun başına geçerek sahnede oyuncu Arzu Akın’ın nostaljik Brecht şarkıları söylemesine ve diğer sanatçılara eşlik etti. Şair Kemal Özer ise, Brecht’in şiir anlayışının imgeler ve gerçekçi bir anlatı arasında denge oluşturan bir tarzda olduğunu, Türkiye’deki ilk çevirileri kendisinin yaptığını ve Brecht’in ülkemizdeki şiir dünyasında önemli bir etki yarattığını belirtti ve sanatçının şiirlerini seslendirdi. Prof. Metin Balay ise, Küçük Organon kitabından referanslar vererek Brecht’in tiyatronun temel fonksiyonunu eğlence olarak tanımladığını ve sanatçının çağının eleştirel bir gözlemcisi olarak sürekli olarak kendini yenilediğini ve geliştirdiğini belirtti. Konuşmacılar içinde günümüze dair Brecht’in ne ifade ettiğine nadir de olsa bir şeyler söyleyen kişi Prof. Metin Balay oldu. Yabancılaştırma kavramını Ankara’nın varoş semti olan Altındağ’daki bir kasapta gördüğü “Etli Kemik 50 kuruş” yazısını gördükten sonra çok iyi anladığını belirtti. Alman sanatçı Catharina Weithaler Cesaret Ana ve Çocukları oyunundan fahişe Yvette’in şarkısını Almanca seslendirdi. Dilruba Saatçi ve Murat Aygen ise Üç Kuruşluk Opera’daki Pezevengin Şarkısı baladını oldukça “tutkulu” bir şekilde seslendirdiler. Tiyatro Simurg ise, Üç Kuruşluk Opera’dan Bay Peachum ve Bayan Peachum bölümünü canlandırdılar. M. Esatoğlu ve Tiyatro Simurg’un oyunculuk ve yönetmenlik bağlamında 11 yıl öncesinden hiç farklı olmadığını söylemek istiyorum. Son olarak ise 1978 yılında Deneme Sahnesi’nde Cesaret Ana’yı oynamış olan deneyimli tiyatrocu Ani İpekkaya’ya plaket verildi.

Etkinliği izledikten sonra temel olarak şunu düşündüm. Politik tiyatronun krizde olduğu bir dönemde, Brecht’i müzelik ve sol-nostaljik bir imge olarak araçsallaştırmanın bir çıkış noktası olamayacağını düşünüyorum. Bu tutumun devrimci sanatçı Bertolt Brecht’i “bir dönem yaşamış” ve “artık modası geçmiş” şeklinde algılayan sistemik bakış açısına katkı sunduğunu düşünüyorum. Brecht’in materyalist ve politik tiyatro anlayışına dair gerçekçi ve incelikli gözlemler yapmaktan kaçınan, Epik Tiyatro anlayışını salt Brecht oyunları çerçevesinde yorumlayan ve sığ Brecht analizlerini geliştirmek istemeyen M.Esatoğlu’nun vizyonunun günümüz genç seyircisi adına büyük bir talihsizlik olduğunu düşünüyorum.

Etkinliği de tacizci yönetmen M.Esatoğlu’nun muhalif kesimlerin duyarsızlığı ve dejenerasyonundan yararlanarak kendisine ‘taban” aradığı bir etkinlik olarak yorumluyorum. Bizler için üzücü olan ise, Yılmaz Onay, Metin Balay, Kemal Özer gibi aydınların “kendilerine bilgilendirme yapılmasına” rağmen” tacizci yönetmen M.Esatoğlu konusunda kayıtsız kalmaları. Bana kalırsa da bu kayıtsızlığın temelinde, M.Esatoğlu’nun kamusal alanda onlara prestij kazandırma çabası yatıyor. Yani pragmatik ve ilkesiz bir birliktelik söz konusu. Sanırım bu konuda İATP-G ve feministlerin bellek yitirmemesi ve konuyu gündemde tutması gerekiyor. Örneğin bir ay sonra da Nazım Hikmet konulu benzer bir etkinliğin yapılacağı söylendi.

Ben etkinliği izledikten sonra yabancılaştırma kavramına dair ironik de olsa şunu düşündüm: Acaba Bertolt Brecht kendisi için düzenlenen bir geceyi sahnede çocuksu gülücükler ve kırmızı karanfiller dağıtan sunucunun tiyatro sanatını tacizleri için araçsallaştırdığını bilseydi, acaba kemikleri sızlamaz mıydı?

BÜLENT SEZGİN / 25 Aralık 2008

***

BÜLENT SEZGİN'İN "BERTOLT BRECHT GECESİ" ELEŞTİRİSİ

COŞKUN BÜKTEL / 27 Aralık 2008

Hilmi Bulunmaz, Bülent Sezgin'in yazısını "Bertolt Brecht her niyete yenen bir muz değildir" başlıklı bir sunuş yazısıyla yayınlamış. Bulunmaz'ın görüşlerine katılıyor, anlattığı anekdotları önemli buluyoruz.

Sezgin'in, bize de gönderdiği, "Bertolt Brecht Gecesinden İzlenimler" başlıklı yazısı hakkında bizim ne dediğimize gelince; söz konusu yazı hakkındaki izlenimlerimizi sayın Sezgin'e, iki gün önce, şöyle bir mail'le iletmiştik: