Orhan Aydın, tiyatrom.com'da yayınladığı, hamasetten ibaret suçlama yazısına "Arınma" başlığını koymuş. Birtakım insanları isim vermeden suçluyor ve örgütlü olmayı, arınmayı savunuyor. Örgütlü olmanın önemini anlatmak için, yazısının bir yerinde Fransa'dan örnek veriyor:

"Örgütlü davranan sanat emekçisi yaratıcılar sistemle daha kolay hesaplaşmış ve haklarını mutlak almışlardır. Bir iki örnekle yetinirsek; geçen yıl Fransız tiyatrosunun kalbi Paris’te, gerekçesiz görevinden alınan bir sahne teknisyeni için tüm Fransa’daki tiyatro yaratıcılarının ayağa kalkması ve perde kapatmaya kadar uzanan direniş, teknisyenin görevine dönmesini ve haklarının verilmesini sağlamıştır."

(Kaynak: Orhan Aydın, "Arınma".                                                                     Not: Aydın, Fransa'da geçtiğini söylediği direniş haberine dair herhangi bir kaynak belirtmiyor.)

Peki, acaba, Fransa'da, ülkenin en ünlü tiyatro profesörü, doğruları söylemek için halkın vergilerinden maaş alarak katıldığı otuz kişilik bir resmi toplantıda, bir Fransız yazarına iftira ederse; o yazarın (o anda oynanması talep edilen) bir oyunu için çalıntı imasında bulunur ve (aynı isimli bir başka oyun var olmadığı halde) aynı isimli bir başka oyunun var olduğunu söylerse ve bu yalanı söylediği, toplantının CD kaydıyla belgelenirse; Fransız tiyatrocular bu durumda ne yapar?

Türkiye'nin Orhan Aydın gibi "örgütçü" tiyatrocuları bu durumda sadece susuyorlar. Susarak, iftiracı Özdemir Nutku'yu pasif biçimde destekliyorlar. Yazar haklarını savunmak iddiasındaki bir örgüt (OYÇED) ise, iftirayı ve iftiracıyı savunmakta, pasif desteğin ötesine bile geçerek, iftiracı Nutku'yu OYÇED'e önce başkan, daha sonra da "onur kurulu üyesi" seçiyor (Bakınız: "Özdemir Nutku skandalı"); yani OYÇED denen örgüt, iftira ve iftiracıyla onur duyduğunu açıkça ilan ediyor. (Orhan Aydın gibi örgütçülerde yine "tık yok".)

Orhan Aydın gibi örgütçülerin sessizliğine güvenerek, OYÇED yarın öbür gün, iftiracı Nutku hakkında şöyle bir şarkı bile yapabilir:

Demokratik usuller                                                             Sökmez bizim OYÇED'de                                                 İftira zehir değil                                                                Pekmez bizim OYÇED'de

Amaca giden yalan                                                       Besin verir OYÇED'e                                                         Şu gizli KU Klux Klan                                                       Esin verir OYÇED'e

İftira onurumuz                                                        Büktel'e kin doluyuz                                                   Kariyer tutkunuyuz                                                          Biz hepimiz Nutku'yuz

Orhan Aydın'ın isimsiz suçlamalarında, Nutku gibi iftiracılara, OYÇED gibi iftira destekçisi örgütlere, belgelenmiş iftirayı görmezden gelen site sahiplerine yönelik hiçbir ima yok. Bir profesörün otuz kişilik resmi bir toplantıda bir yazara iftira etmiş ve iftirasının, kendi itirafı ve CD kaydıyla belgelenmiş olması; sanki Coşkun Büktel'in özel sorunuymuş gibi; bu olay, sanki Türk tiyatrosundaki çürümeyi kanıtlayan en çarpıcı ve tek "belgeli" hakikat değilmiş gibi; Orhan Aydın dahil tüm "örgütçü" tiyatrocular susuyorlar. Susuyor ve "arınmaktan" bahsediyorlar.

Evet, Orhan Aydın gibi "suskun" aydınların "arınması" (görmezden gelinen "hakikate" sahip çıkması) gerçekten gerekli. Ama Orhan Aydın, ürkek imalar biçimindeki suçlamalarını ve arınma çağrısını, "kirli" tiyatroculara yöneltmiyor ki... Kirliliğe karşı çıkan üç beş "temiz" insana, hakikat severlere yöneltiyor.

Ben bir yazar olarak, hakikate sırt çevirip, sırf örgütlü olmak hatırına, OYÇED'e dahil olmayı ve OYÇED'le birlikte kirlenmeyi nasıl tercih edebilirim? Menfaatleri uğruna iftirayı savunan, iftiracıyla onur duyan insanlarla örgüt kurulmaz, ancak "çete" kurulur. Zaten OYÇED de, Ku Klux Klan'dan farksız bir yapı olduğunu pek çok kez kanıtlamıştır. (Bakınız: Büktel, "Hangisi daha gizli bir örgüttür: OYÇED mi, Ku Klux Klan mı?")

Orhan Aydın, örgütten yanaysa, "gerçekten" arınsın ve bize katılsın! Ben bu çağrıyı, umutla yapıyor değilim. Çünkü, örgütçülerin, "hakikate" değil, kelle sayısına önem verdiklerini ve hakikat etrafında örgütlenmeye yanaşmayacaklarını biliyorum.

Acar Burak Bengi ne demiş:

(...) "ama hakikat örgütlenemiyor. Belki de doğası müsait değil; örgütlenince hakikat olmaktan çıkıyor, din oluyor."

(Kaynak: Bengi, "Sansürlenen Tolstoy", Yokuş Yayınları, 2007. Sayfa 111.)

(Kaynak: Coşkun Büktel, "Orhan Aydın'ın isim vermeden, 'kim yerse yesin' diyerek, 'ortaya karışık' yaptığı suçlamaları, Hilmi Bulunmaz sert yanıtladı".)

Eleştiri yazmaya başladığım ilk günden itibaren, yazılarımla, tiyatro camiamıza yeni bir ahlak, yeni bir duruş önermiş oldum. On yıl kadar önce de bu ahlakı, "İnsanları, ismimi ve isimlerini vermeden suçlayacak kadar alçak değilim." cümlesiyle formüle ettim.

Ne var ki, kendilerinden iyi her şeye karşı alerji duyan şişkin egolu tiyatro esnafı ve özellikle de, devlet ya da kurum beslemeleri, ne beni, ne Theope'yi, ne de önerdiğim ahlakı benimsediler.

Neden?

Çünkü önerdiğim ahlak, birilerini suçluyorsan, suçladığın insanların cevap vermesinden korkmamayı gerektiriyor. Bunun için de, araştırmayı, zekayı, bilimselliği ve yaratıcılığı zorunlu kılıyor. Söylediğin her sözü kanıtlamayı, sorumlu davranmayı ve (kaynak göstererek, belgeleyerek) somut biçimde kanıtlamadığın sürece hiç kimseyi suçlamamayı (vıdı vıdı yapmamayı) gerektiriyor.

Bu gerekliliklere (yani önerdiğim ahlaka) uygun davranmak hiç kolay değil... Özellikle de, sırtlarını bir devlet ya da kamu kurumuna dayamış ve ekonomik garantiye sahip olduklarından kendilerini tiyatro camiasının aristokratları gibi hisseden yeteneksiz beslemeler için...

Bu beslemelerin, cehalet ve yeteneksizliklerini örtmek için, benim önerdiğim ahlakın tam tersi bir ahlaka, aristokrat bir ahlaka(ahlaksızlığa) ihtiyaçları var. Aristokratlar gibi, eleştirilere kulak tıkamaya, eleştirenleri görmezden gelmeye, onları cevaplarken adlarını anmamaya, isim vermemeye; iddialarını kanıtlamak için kanıt, belge, kaynak göstermeye tenezzül etmemeye ihtiyaçları var.

Bu besleme aristokratlar, karşı görüşleri görmezden ve bilmezden gelerek ve suçladıkları kişilerin adlarını vermeyerek, zaten herkesin bildiği, daha önce söylediği, haklılığı kendilerinden menkul, kanıtsız belgesiz birtakım "lafları" yazıya dökmekle; tiyatro mücadelesi ya da fikir tartışması yapmış olmuyorlar. Yalnızca, canı sıkılan kocakarılar gibi "vıdı vıdı" yapmış oluyorlar.

tiyatrom.com'da 4 Kasım "karanlığa karşı yürüyüş" eylemi üzerine, iki yeni yazı daha çıkmış. Biri, yürüyüşün başarılı olduğunu, diğeri iflas ettiğini söylüyor.

Bir önceki yazısında 4 Kasım eylemini "Olabiliyor. Becerebiliyoruz..." diyerek, başarılı bulduğunu açıklamış olan Orhan Aydın, "Bakla" başlıklı bu yeni yazısının bir yerinde, kendisinin de düzenleyici olduğu eylemi desteklemeyenler için, şunları söylüyor:

"Yine birileri kızacak ama, söylemek zorundayım. Sahnelerinin yıkılmasına ses çıkarmayanlar, aynı sahnelerin birilerine satılmasına hiç ses çıkarmayacaklardır."

(Kaynak: Orhan Aydın, "Bakla".)

Orhan Aydın, "birileri" dediği "birileri"ni suçluyor. O birilerinin "kızacak" olduklarını söylüyor. Orhan arkadaşım merak etmesin, isim vermediğine göre kimse ona kızmaz. (Tiyatro camiamızın "Utanma Eşiği" öylesine yüksek ki, isim verilerek belgelenen skandallara bile kimse aldırmıyor. Ya da aldırmaz görünüyor.) Orhan Aydın, isim vermeyerek, hem kimseleri gücendirmemiş, (örneğin Kadıköy Belediyesi'nin desteğine taş koyabilecek güçlü bir düşman edinme olasılığını bertaraf etmiş) hem de eleştiri yapmış oluyor. Ama bence yaptığı bu tür eleştirinin, kusura bakmasın ama, "vıdı vıdı" yapmaktan fazla bir anlamı olmuyor. 

4 Kasım yürüyüşü için "iflas" sözcüğünü kullanan Murat Karasu ise, şöyle diyor:

"Kendini kendiliğinden kanaat önderi ilan edenlerden fena halde sıkılmış bir topluluktur tiyatrocular. Hala birilerinin 'yaptım oldu' tavırları içinde hareket etmesi iflasın temel sebebidir."

(Kaynak: Murat Karasu, "Başlıksız Yazı")

Görüldüğü üzere, Murat Karasu da, tıpkı Orhan Aydın gibi, "birileri" dediği "birileri"ni suçluyor. O "birilerinin" 'yaptım oldu' tavırları içinde hareket etmesini "iflasın temel sebebi" olarak niteliyor. O da Orhan Aydın gibi, karşı görüşleri görmezden geliyor, o görüşleri aktarmayı ve tartışmayı gereksemeksizin, yalnızca, haklılığı kendinden menkul görüşlerini okurlara dikte etmekle yetiniyor. O da Orhan Aydın gibi aristokrat bir tavırla, suçladığı kişilerin adlarını ağzına almaya tenezzül etmiyor.

Oysa biliyoruz ki, ikisi de aristokrat değil. Biri devletin diğeri Kadıköy Belediyesi'nin inayetiyle var olabilen bu kişilerin, bu aristokrat tavırları, aslında kendilerine güvensizliklerini, komplekslerini ve yetersizliklerini gizlemeye yarayan birer örtüden başka bir şey değil.

(Gerçi Aydın ve Karasu yine de kızacaklar ama) ben bu eleştirileri, (ikisi de tanışım olan ve sevdiğim yönleri de bulunan) Orhan Aydın ile Murat Karasu'yu tedavi etmek ya da kızdırmak için değil; onların eleştiri zannettiği "vıdı vıdıların"  okurlar arasında hâlâ prim yapmasını tehlikeli bulduğum için ve kendi ahlakımı tiyatro "sanatçılarımıza" bir kez daha hatırlatmayı (dayatmayı)  yararlı gördüğüm için yazıyorum. Ben bu aristokrat tavırları on yıl önce de eleştirmiştim. (Bakınız: Büktel, "Önsöz ya da Konuşan Türkiye'nin Susan Tiyatrosu", "Türk Tiyatrosundan İnsan Manzaraları", Dramatik Yayınlar, 1998. Sayfa 7.) Benim eleştirilerime rağmen, eleştirilerime aldırmadan aynı "vıdı vıdıların" örneklerini çoğaltmaya kalkışanlar olursa, tekrar eleştirmeye veya eleştirilerimi tekrar gündeme getirmeye üşenecek değilim.

(Kaynak: Büktel, "Vıdı Vıdı".)

Yukarıdaki eleştirilerime verilecek haklı bir cevabı bulunduğu için, Orhan Aydın bu kez sessiz kalmadı ve "Vıdı Vıdı" başlıklı yazımı, kısa bir mesajla cevapladı. Aydın'ın, geldiği gün (19 Kasım 2007) yayınladığımız cevabını buraya da kelimesi kelimesine aktarıyoruz:

Orhan Aydın / 19 Kasım 2007
oaydinoaydin@gmail.com

Aydın'ın bu sevgi dolu mesajını cevaplamaya, Orhan Aydın'dan özür dileyerek başlamak zorundayız. Çünkü "Kadıköy Belediyesi ile ORTAK yapılan iki etkinlik" nedeniyle Orhan Aydın'ı Kadıköy Belediyesi ile ilişkilendirmeye çalışmak, zorlama bir çaba olurdu; tıpkı yıkım projesinin "ne aşamada olduğunu ve ne zaman uygulamaya gireceğini" bilmedikleri için Muhsin Ertuğrul Sahnesi'nin bir süre daha yıkılmayarak tiyatro hizmeti verecek olmasıyla ilgili haberi (Bakınız, "Muhsin Ertuğrul Aralık ayında perdelerini açacak") 4 Kasım eylemiyle ilişkilendirmeye ve eylemin başarısının kanıtı olarak göstermeye çalışmak kadar zorlama bir çaba olurdu. Yöntemlerimiz Orhan Aydın'ınkilerden farklı olduğu için, biz, özür dilememek inadıyla böylesi bir zorlamaya girecek değiliz. Biz hakikat severiz. Hakikat aleyhimize olduğunda da...

Hakikat şu ki, biz, "Vıdı Vıdı" başlıklı yazımızda, Orhan Aydın'ı Kadıköy Belediyesi'yle ilişkilendirir ve onu "besleme" olarak suçlarken, Aydın'ın cevabında değindiği "Kadıköy Belediyesi ile ORTAK yapılan iki etkinlik"ten ya haberdar bile değildik ya da haberdar edilmişsek bile o etkinlikleri hatırlamıyorduk bile. Biz, Aydın'a yönelik "besleme" suçlamamızı; tümüyle, Kadıköy Bahariye'deki Nâzım Hikmet Kültür Merkezi binasının, NHKM'ne, Kadıköy Belediyesi tarafından verildiği (ya da ucuza kiralandığı, bir başka deyişle "peşkeş çekildiği") sanısına dayandırmıştık. Halbuki, birkaç ay önce, NHKM bahçesinde yaptığımız bir dost sohbetinde, Orhan Aydın, bina hakkında bana bizzat ayrıntılı bilgi vermiş, bu arada binayı nasıl elde ettiklerini de  anlatmıştı. Orhan Aydın'ın, yukarıda aktardığım cevap yazısından sonra, beni telefonla da arayarak, "bir kez daha" anlattığına göre; NHKM binası, eskiden bir Ermeni okuluymuş ve uzun yıllar kullanılmadığı için harap halde bulunmaktaymış. Vakıflar kanununda yapılan değişiklik sonucu, sahibi olan Ermeni vakfının binayı kiralaması nihayet mümkün hale gelince, Orhan Aydın ile arkadaşları, harap haldeki binayı kiralayıp, uzun süren emekler ve bir çok masraflarla bugünkü haline getirmişler.
 

"Vıdı Vıdı"yı yazarken, Orhan Aydın'ın o bahçede anlattıklarını tümüyle hatırlamadığımı fark etmiştim. Binanın çok harap olduğunu ve onların emek ve masrafla binayı adam ettiklerini hatırlıyordum ama, binanın sahibi olan Ermeni vakfı tümüyle aklımdan çıkmış. Aklımda nedense binanın Kadıköy Belediyesi'nden alındığı kalmış. O bahçe sohbetinde, Orhan Aydın, bana, herhalde, Kadıköy Belediye Başkanı Selami Öztürk'ün binanın açılışına katıldığını ve Belediye ile ortak etkinlik düzenlediklerini de anlatmış olmalı. Sanırım o nedenle (ve "Eser hırsızlığı" olayında bana destek vermemiş olmalarından dolayı NHKM'ne sıcak bakmayışım yüzünden) Kadıköy Belediyesi'nin himmeti olmadan NHKM'nin o binaya yerleşmesinin mümkün olamayacağına dair yanlış bir izlenim edindim ve bu izlenimi daha sonra farkında olmadan bir yargıya (önyargıya) dönüştürdüm ve yazımdaki "besleme" suçlamasını bu önyargıya dayandırdım. Telefon açıp Orhan Aydın'a sormak ve konuyu netleştirmek aklımdan geçti ama, bir önceki link yazıma ("Orhan Aydın'ın isim vermeden, 'kim yerse yesin' diyerek, 'ortaya karışık' yaptığı suçlamaları, Hilmi Bulunmaz sert yanıtladı") ve Hilmi Bulunmaz'ın yazısına cevap vermemiş olduğu için, Orhan Aydın'ı aramak içimden gelmedi. Ayrıca, önyargım çok güçlü, kuşkum ise çok cılızdı.

Böylece "Vıdı Vıdı" başlıklı yazımı bu yanılgımdan arındırmaksızın yayınladım ve Orhan Aydın derhal bir mail göndererek cevabı dayadı. (İnandırıcı bir suçlamayla karşılaştıklarında, verilecek cevabı olan insanlar "mutlaka" cevap verir. Verilecek cevabı olmayanlar ise, aristokrat bir tavır olarak algılanması ve cevap vermeye tenezzül etmiyor sanılması umuduyla, sessizliğe sığınır.)

Orhan Aydın, yukarıda aktardığımız cevap yazısını gönderdikten sonra telefon da açıp Ermeni vakfından binayı nasıl kiraladıklarını (bir kez daha) anlattığında, öyküyü daha önce de dinlediğim için, hata yaptığımı derhal anladım ve Aydın'a "Ben bunun özrünü kamuoyu önünde dilerim" dedim. İşte şimdi o sözümü tutuyor, Orhan Aydın'dan özür diliyor ve kendisine yönelttiğim "besleme" suçlamasını (vicdanen ikna olmama yetecek kanıt göremediğim için) geri alıyor, tükürdüğümü yalıyorum. Aydın'a yaptığım haksızlık nedeniyle bunu hak ettim.

***

Sözünü ettiğim telefon konuşmamızda Orhan Aydın'a demiştim ki: "Cevap yazar ve özür dilerim, sonra da insanların isimlerini vermeyi niçin etik bulmadığını, bir güzel tartışırız."

Orhan Aydın derhal reddetti: "Yok, seninle o tartışmaya girmem."

Tabii ki, nedenini sordum. Aydın, yine o bilinen propaganda üslubuyla konuşarak bir sürü şey anlattı. Şimdi söylediği bir şeyi yanlış aktarmış ya da ona söylemediği bir şeyi söyletmiş olmak (yani ona yeni bir haksızlık yapmak) istemiyorum. O nedenle, yalnızca, çok iyi hatırladığım iki gerekçeyi aktaracağım.

1. Ülke çok zor bir dönemden geçmekteydi, emperyalizm saldırılarını gün geçtikçe yoğunlaştırıyordu, tiyatro binalarımız yıkılıyordu, kapımızda Irak savaşı vardı. vb...

Yanlış hatırlamıyorsam, Orhan Aydın, bunları, "senin basit polemiklerine ayıracak vakit yok, ülkenin çok daha önemli sorunları var" bağlamında anlatıyordu. Kendisine şöyle bir cevap vermiştim: "Az önce, Kültür Merkezinizde İspanyolca ve Rusça kurslarına da başladığınızı söylemiştin. Kapımızda savaş var diye, İspanyolca ve Rusça kurslarını iptal edip yerine silah atış ve nişancılık kurslarına başlamayı düşünüyor musunuz? Hayır, düşünmüyorsunuz. Emperyalizm saldırıyor diye, sanatsal tartışmaları bırakacak mıyız? Hayır! Herkes yine kendi işini ve en iyi biçimde yapmaya çalışacak."

Bizim işimiz tiyatro ve biz Irak savaşı ya da başka bir nedenle kahvaltı etmekten nasıl vazgeçmiyorsak, NHKM'nin çay bahçesinde çay satmaktan, dersliklerinde kurs vermekten nasıl vazgeçmiyorsak; asal işimizi yapmaktan, tiyatronun asal sorunlarını tartışmaktan da vazgeçemeyiz. Ve tiyatronun asal sorunu, en önemli sorunu (yıkılıp yıkılmayacakları hâlâ daha netlik kazanmamış olan) tiyatro binalarının yıkılması değil... Tiyatromuz, binalarını kaybetmezden çok önce "ruhunu" kaybetti. Tiyatromuz binalarını kaybederse, ruhunu kaybettiği için kaybedecek. Biz, tiyatromuzun "ruhunu" nasıl ve niçin kaybettiğini, somut olgular üzerinden, bilimsel yöntemlerle, kanıtlı/belgeli yazılarla tartışmak zorundayız. Ama tiyatromuzun bu asal sorunu hakkında sanatsal yazılar yazan, konuyu bilimsel yöntemlerle tartışan tek kişiyim ve 15 yıldır bu tartışmaya, Orhan Aydın dahil, hiçbir tiyatrocuyu çekemiyorum. 

Geçmişte, Yücel Erten, Ahmet Levendoğlu, Kenan Işık gibi ciddi adam imajı verenler de dahil olmak üzere, benimle tartışmaya girenlerin büyük çoğunluğu, ortaya koyduğum belgelere ve olgulara hiç değinmeden, bugüne dek yalnızca beni alaya almaya çalışmakla ve aforoz etmekle yetindiler. Ve tabii ki, cevaplarını çok sert biçimde aldılar, şapa oturmuş, küle osurmuş oldular. (Bakınız: Büktel, "Türk Tiyatrosundan İnsan Manzaraları".) Sonuçta, kötü niyetliler bugün artık kendi isimleriyle karşıma çıkamaz oldular; ahlakdışı ve salakça saldırılarını artık ancak takma isim ardına gizlenerek yürütebiliyorlar. (Bakınız: "Burak Caney sayfası") Günümüzde bana karşı daha makul bir yaklaşım sergileyen tiyatrocular da ortaya çıktı. Ama benimle tartışmalarında daha iyi niyetli bir tonlamayı tercih eden/etmiş olan bu tiyatrocular (Semih Çelenk, Mine Ölce, Orhan Aydın) diğerlerinin tersine, bana karşı ahmakçasına saldırgan bir tutum takınmış olmasalar bile; onlar da diğerleri gibi, tartışmanın somut olgulara yönelmesine asla razı olmadılar, Özdemir Nutku skandalı, "Çığ" skandalı, "Ölüleri Gömün" skandalı gibi, tiyatromuzun sanatsal "ruhunu" kaybettiğini somut biçimde kanıtlayan olgular hakkında, "kanaat belirtmeye mecbur olmadıklarını" (Mine Ölce), "benim sitemin tartışmalarını kendi sitelerine taşımak zorunda olmadıklarını" (Semih Çelenk) ve "Benimle o tartışmaya girmeyeceklerini" (Orhan Aydın) söyleyerek, benzer ifadelerle, yan çizdiler. Onlar da diğerleri (yani kötü niyetliler) gibi, tartışma ne zaman kanıtlı belgeli, somut olgulara yönelse, ortada kuyu varmış gibi, yandan geçtiler.

Tiyatromuzun "ruhunu" kaybettiğini belgeleyen skandalların Özdemir Nutku gibi "dokunulmazlık" sahibi iftiracılarına karşı çıkmaktan "yan çizen" Orhan Aydın diyor ki:

"Emperyalizmin cirit oynattığı bir ülkede namuslu insanlar, en az namussuzlar kadar cesurdur. Bunu bilmeyenler öğrenirler."

(Kaynak: Aydın, "Küçümsemenin hafifliği...")

Bence, bunu bilmeyen ve öğrenmesi gerekenlerden biri de "hâlâ" Orhan Aydın'dır. Orhan Aydın, namussuzlar kadar cesur olmayı öğrenmeli ve cesaretini, "lafla" (bu konuda "vıdı vıdı" yapmakla) değil; somut iftiracıların, somut dokunulmazlıklarına, somut, şeffaf ve bilimsel biçimde, isim vererek, karşı çıkmakla, kanıtlamalı. Hem su başlarını tutmuş iftiracılara karşı çıkmaktan, hakikat uğruna somut düşmanlar kazanmaktan korkacaksın; çevreni kaybetmemek, yalnız kalmamak için, iftirayı ve "eser hırsızlığını" görmezden geleceksin, "tartışmam" diyeceksin; hem de namuslu insanların cesareti hakkında ahkam keserek amigoluk edeceksin. Bunu "okurlar" değil, ancak "taraftarlar" yutar.

Orhan Aydın, "Arınma" başlıklı yazısında, ahlakçıbaşıydı:

Yaratıcılar sustukça “söyleyecek şeyi yok, nasıl konuşsun” diyerek sistem bekçilikleri yapılıyor. Taraftarlar oluşturuluyor. Kulislerde dedikodu pazarları kuruluyor. Mesleğimizde ahlak, ayaklar altına alınmıştır.

(Kaynak: Aydın, "Arınma".)

Hilmi Bulunmaz, yukarıdaki satırları şöyle cevapladı:

Doğru. Siz, sizler, meslek şovenizmi yapan gericiler, ahlakınızı ayaklar altına aldınız. Bir kez, biz tiyatroyu sanat ve toplum için yapıyoruz. Tiyatroyu bir meslek olarak görmüyoruz. Ahilikten, feodalizmden, kapitalizmden beslenen "meslek" kavramına karşıyız. Ahlaka gelince… Marksçı bakış açısıyla hareket ettiğimizden, "ahlak" kavramı da, bir üst yapı kurumu olarak farklı bakıyoruz. Biz sınıfsal tavırdan, sınıfsal ölçütten, sınıfsal kavgadan yanayız… Ahlaki ölçütlere, ancak ikincil dereceden önem veririz…

(Kaynak: Hilmi Bulunmaz, "Arınmak için kirlenmek gerekir...".)

Marksizm, sınıfsallık ve ahlak üzerine Hilmi Bulunmaz'dan yukarıdaki küçük dersi aldıktan sonra, Orhan Aydın, son yazısında ("Küçümsemenin hafifliği...") "ahlakçıbaşı" olmaktan vazgeçti:

Bazı dostlarımız, isim vermemeyi bir "ahlak önerme" biçimi olarak tanımlıyorlar. Ben ahlakçı başı filan değilim. Herkesin ahlak anlayışı kendine.

(Kaynak: Aydın, "Küçümsemenin hafifliği...")

Herkesin ahlakı kendineyse, "asalaklardan", "düzenbazlardan", "namussuzlardan" niye yakınıyor, onlarla mücadele etmek gerektiğini niye savunuyorsun? Hii-iç!.. Laf olsun diye... Dostlar alışverişte görsün, mücadele ediyorum sansın diye... Adlarını vermeksizin, onları esirgeyip saklayarak, "asalakları", "düzenbazları", "namussuzları" rahatsız etmediğine göre, aslında mücadele filan etmiyorsun. Yalnızca, düşman kazanmaksızın, hiçbir risk almaksızın, taraftarlarına "asalaklarla", "düzenbazlarla", "namussuzlarla" mücadele ediyor görüntüsü vermekle yetiniyorsun. O nedenle elbette ahlakçı başı değilsin. Ahlaksızlara karşı değilsin. Oysa ben, bir insana karşı çıkmak için, ahlaksız olması dışında hiçbir neden düşünemiyorum. Bir insana ahlaksızlık dışında hangi nedenle, niçin karşı çıkabilirim ki? Türk olmadığı için mi? Derisi benimle aynı renk olmadığı için mi? Homoseksüel olduğu için mi? Dinsiz ya da dindar olduğu için mi? Burjuva doğduğu için mi? Benim kadar yetenekli olmadığı için mi? Hiçbiri değil!... Ben bir insana karşı çıkmak için, "ahlaksız" olmasından daha geçerli bir neden düşünemiyorum.

Ben, "ahlakçı başı filan değilim" diyerek, iftiracıları, yalancıları, asalakları, düzenbazları, "isim vererek" teşhir, kepaze ve pasifize etme mücadelesinden yan çizenlere, ortada kuyu varmış gibi yandan geçenlere güvenmiyorum. Bu konuda, "Ahlaki ölçütlere, ancak ikincil dereceden önem veririz…" diyen Hilmi Bulunmaz'ı da eleştiriyorum. Bulunmaz'ın Aydın'a verdiği bu dersi reddediyorum. Orhan Aydın'ın "sistem" dediği soyut kavram hakkında, genel ve yuvarlak "laflarla" vıdı vıdı yaparak getirdiği soyut eleştirilerin, "sisteme" zarar veremeyeceğini biliyorum. O tür eleştirileri (vıdı vıdıları) sistem beslemeleri de hiç sakınca görmeden rahatlıkla yapabiliyor.

Orhan Aydın, sistem beslemelerinin de sakıncasız bulduğu kimseyi incitmeyen, vıdı vıdı yapmaktan ibaret, kanıtsız/belgesiz/isimsiz eleştiri yöntemini şöyle savunuyor:

Sanat alanında bir ahlak tartışması açma niyetim ise hiç yok. Ancak, günü geldiğinde bu kavgadaki kımıl zararlılarının kulaklarından tutup, bu toplumun önüne koymayı elbette doğru buluyorum. Yinelersem, bunu günü geldiğinde yapmanın gerektiğine inanıyorum.

(Kaynak: Aydın, "Küçümsemenin hafifliği...")

Einstein'ın, E=MC formülünü ortaya attığını ve kanıt isteyenlere "günü geldiğinde kanıtı da vermenin gerektiğine inanıyorum" diyerek şimdilik bu "laflarla" (vıdı vıdıyla) yetinmelerini istediğini düşünebiliyor musunuz? O zaman "günü geldiğinde" konuş, demezler mi adama?

"Hepimiz, eğri de otursak doğru konuşmasını öğrenmek zorundayız." diye talkın veren Orhan Aydın, bu talkının ardından diyor ki:

Hiç bir sanat yaratıcısının bu süreci, "kara bir film" izler gibi izleme hakkının olduğunu düşünmüyorum.

(Kaynak: Aydın, "Küçümsemenin hafifliği...")

Orhan Aydın, doğru oturuyor mu bilmem ama, doğrular hakkında tutarsız davrandığını, doğruları "soyut" ifadeler biçiminde papağan gibi tekrarlamakla doğru davranmadığını biliyorum. Tiyatromuzun sanatsal "ruhunu" kaybettiğini somut biçimde kanıtlayan Özdemir Nutku skandalı, "Çığ" skandalı, "Ölüleri Gömün" skandalı gibi olguları "kara bir film izler gibi izleme hakkının olduğunu" düşünebildiği halde, Orhan Aydın;

bir katılımcının "Baksana insanlar eylemin ne için olduğunu bile anlamamışlar, demek ki bir yerde yanlış yapılıyor!" (Ezgi Besen) diye eleştirdiği; bir diğer katılımcının "'Karanlığa Karşı Işık' eylemi de tiyatro insanlarından gerekli desteği görmedi, bir anlamda TKP'nin gövde gösterisiyle sonuçlandı." (Mustafa Demirkanlı) başarısız bulduğunu açıkladığı; bir diğer katılımcının ise "iflas" (Murat Karasu) diye tanımladığı

4 Kasım eylemine katılmayan sanat yaratıcılarının, "bu süreci, 'kara bir film' izler gibi izleme hakkının olduğunu" düşünmüyormuş. Bence Aydın, kimin neye hakkı olup olmadığı konusunda kalem oynatmadan önce, oturup biraz daha düşünmeliydi. Tutarlı olmanın, okurlara layık tutarlı bir yazı yazmanın vıdı vıdı yapmak kadar kolay olmadığını belki o zaman anlardı.

"Orhan Aydın, isim vermeyi etik bulmayışının gerekçelerini telefonda anlatırken, aklımda net olarak kalan ikinci gerekçe şuydu:  

2. "Bu ülkede ismi verilen insanların nasıl kurşunlandığını hepimiz biliyoruz."

Aydın'ın bu ikinci gerekçesini, ("mealen") şöyle cevaplamıştım:

"Ben hedef göstermekten değil, bilimsellik ve şeffaflık adına isim vermekten söz ediyorum. Senin dediğinin, benim dediğimle ne ilgisi var? Benim isimlerini verdiğim insanların bir teki bile herhangi bir fiziksel saldırıya uğramadı. Bir tekinin bile parmağı kanamadı."

Tartışmak istemediğini söylediğine göre, Orhan Aydın'ın telefonda söyledikleri üstüne daha fazla gitmeme gerek yok. Tartışılması gereken asıl meselenin (asal meselenin) onun tartışmak istemediği mesele olduğunu bir kez daha hatırlatmakla yetinerek bu yazıyı sonlandıralım:

"Sanata evet, Büktel'e hayır" diyenlerin (ki Orhan Aydın da isteyerek veya istemeden bu kategoriye dahildir) hataları yüzünden tiyatromuz ruhunu çoktan kaybetti... Şimdi yalnızca binalarını kaybediyor.

Coşkun Büktel / 30 Kasım 2007